Arıcılık günümüzde doğa ile içiçe yapılan en özgün tarım faaliyetlerinden birisidir. Balarılarının doğanın herhangi yapay bir etki olmadan sunduğu nektarı toplayarak, insanın kullanımına sunması üzerine kurulu bir sistemdir.

Fakat günümüzde haksız kazanç elde etmeyi kendine meslek edinmiş insanların varlığı ve bunların sayısının git gide artması nedeniyle, bir çok gıda türünde olduğu gibi, arı ürünlerinde de ciddi miktarlarda sahtecilik yapılmaya başlanmıştır.



Ya da kirlenen doğal ortam ve arıcıların bilinçsiz uygulamaları nedeniyle, şifa vermesi beklenen arı ürünleri zaman zaman insan sağlığını tehdit eder duruma gelmiştir.

Karmaşık piyasa ilişkileri ve yetersiz denetimler yüzünden, tüketici açısından sürekli olarak sapla samanın birbirine karıştığı bir ortam doğmuştur.

Dünyada durumu nasıldır bilmiyorum, ama ülkemizde tüketicinin doğal ve sağlığa faydalı bal tüketme arzusunu kötüye kullanarak bundan ticari rant sağlayan 'karakovan balı' olarak isimlendirilen bir pazarlama şekli de gelişmiştir.

Tüketici karakovan balı olarak satılan ürünlere hiç düşünmeden piyasanın üç beş katı yüksekliğinde para vermeyi göze almaktadır.

Enteresan bir şekilde, kimse karasabanla yapılan tarımsal üretimin traktörle yapılan üretime göre daha nitelikli olduğunu iddia etmez ve bunu pazarlama aracı yapmazken, ilkel bir üretim şekli olan karakovan balı modern kovan balına göre daha itibarlı sayılmaktadır.

Bu, fırınların ekmeği 'karasaban buğdayından üretilmiştir' diyerek, 5 misli fiyata satmalarıyla aynı şeydir.

Tüketicilere şunun altını çizerek söylemek gerekir ki, arı kolonisi karakovanda çalışırken başka, fenni kovanda çalışırken başka bal getirmez. Aynı ortamda aynı balı getirir ve kovanda biriktirir. Ayrıca karakovanda üretilen bal miktarı merkezi yerlerde piyasaya sürebilecek kadar yüksek miktarda değildir. Genelde arılığa yakın yerlerde perakende olarak satılır.

Karakovan ile modern kovan arasında sadece şekil ve kullanım pratikliği farkı vardır.

Modern kovanlar 1880 li yıllarda amerikada büyük arıcılıklar tarafından geliştirilen kovan tipleridir.

Geleneksel ya da karakovanlar ise atadan dededen görülen şekliyle yerel malzeme kullanılarak yapılır.

Ülkemizde çok kullanılan karakovanlar genelde konik şekilde örülen sepete çamur ve tezekle karıştırılan harcın sıvanmasıyla yapılır. Bunun dışında topraktan kubbe şeklinde örülen ya da modern kovanlara benzeyen tahtadan imal edilmiş karakovanlar da vardır.

İki kovanı birbirinden ayıran en büyük teknik fark, modern kovanda suni temel petek kullanmaya elveren çerçeve sisteminin bulunmasıdır.



Karakovanda çerçeve sistemi olmadığı için böyle bir imkan yoktur ve arı kovan içinde kendi belirlediği yere doğal peteğini örerek üretimine devam eder.

Eğer suni petekli bal üretilmek ve tüketilmek istenmiyorsa modern kovanda da bu üretimi yapabilecek sistemler geliştirilmiştir.

Seksiyon çerçeve denilen küçük kutularda suni petek takılmadan üretilen balla, karakovan tabir edilen kovanlarda üretilen bal arasında nitelik olarak hiç bir fark yoktur.

Yukarıda da anlattığımız gibi balın niteliğini, sağlığa yararlı ya da zararlı olduğunu belirleyen faktörler kovan özelliklerinden kaynaklanmaz.

Kimyasal olarak kirletilmiş bir ortamda üretilen, hijyenik olmayan şartlarda depolanan, arı hastalıklarına karşı bilinçsizce ilaç yapılmış karakovan balları da insan sağlığını tehdit eder.

Tüketicinin karakovan ile ilgili olarak yanıltıldığı noktalara gelince:

1- Karakovan balı gerçek baldır, fenni kovan balında doğal olmayan katkılar vardır. Bunun böyle olmadığını yukarıda anlattık.

2- Karakovan balları ilaç kalıntısı vs içermez. Sonuçta hastalık geldiğinde fenni kovan ya da karakovan diye ayrım yapmaz. Fenni kovanda, kovan içi sürekli gözetim altında tutulduğu için hastalıklarda erken teşhis yapılır ve gerekli önlemler alınır. Ama karakovanda bu mümkün değildir. Varroa için duman şeklinde kullanılan ilaçlar karakovanlar için de kullanılır. Eğer usulüne uygun kullanım olmazsa, karakovanda da ilaç bulaşıklığı riski oluşur. Hatta bu konuda fenni kovanın başka bir avantajı daha vardır, kuluçkalık ve ballık ayrı olduğu için ballık kaldırıldıktan sonra sadece kuluçkalığa ilaçlama yapılabilir.

3- Koyu renkli kuluçkalık peteklerinin renklerinin kara olmasından dolayı karakovan balı diye satılması. (Ben buna şahit oldum). Bal renginin koyu olması o balın karakovan balı olduğu anlamına gelmez.

4- Karakovan süzme balı. Bazı kavanozlar üzerinde karakovan ballarından itina ile süzülmüştür ibaresi yine tüketici aldatma yöntemlerinden birisidir. Karakovandan alınan bal peteklerinin süzme bal üretmek için, bal süzme makinesinden geçirilmesi teknik olarak mümkün değildir. Karakovan peteklerinden süzme bal üretmenin yegane yöntemi balı ısıtıp presleyerek süzme bal haline getirmektir. Bilindiği gibi belli bir dereceden yüksek ısıya maruz kalan bal bir çok olumlu özelliğini yitirir. Hatta HMF değerinin aşırı artmasıyla sağlığı tehdit eden bir ürün olur. Ayrıca bu presleme esnasında balın içeriğinde olmayan, balmumu vs birçok madde de bala karışır. Zaten karakovanda üretilen ballar bu şekilde ticarete konu olacak miktarda üretilemezler.

5- Yuvarlak formdaki çerçeve içinde karakovan ismiyle satılan ballar. Teknik olarak karakovan içinde böyle bir çerçeveye bal yaptırmak mümkün değildir. Bu tür ballar modern kovan çerçevelerinin içine takılarak yapılır.

6- Yuvarlak formlu tenekeler içinde karakovan balı diye satılan suni petekli ballara da zaman zaman rastlamak mümkün.

Sonuç olarak sevgili tüketiciler, balın kalitesinin ve doğallığının ölçüsü; onu üreten ve sizin tüketiminize sunan insanların kişisel nitelikleri, bilinçleri ve sahip olduları insani değerlerle doğru orantılıdır. Balın doğallığını belirleyen kovan şekli değildir. Karakovan da kara değildir.